Verklaring van erfrecht: wanneer u er één nodig heeft

Wat het document doet

Een verklaring van erfrecht is een notariële akte. De notaris stelt daarin vast wie is overleden, of er een testament is, wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen. Meestal staat er ook in of de erfgenamen de erfenis zuiver of beneficiair hebben aanvaard, en of iemand een volmacht heeft gekregen om namens de anderen te handelen.

De verklaring is dus geen testament. Een testament maakt iemand tijdens zijn leven. Daarin staat wat hij wil dat er na zijn dood gebeurt. De verklaring van erfrecht komt na het overlijden en beschrijft wat er feitelijk geldt: wie erft, op grond van de wet of op grond van dat testament. De notaris raadpleegt daarvoor het Centraal Testamentenregister en de Basisregistratie Personen. Een testament alleen bewijst daarom nog niet wie bevoegd is. Dat is precies waar de verklaring van erfrecht voor bedoeld is.

Niet altijd nodig, wel bijna altijd bij een pand

U heeft niet in elke situatie een verklaring van erfrecht nodig. Bij een beperkt banksaldo, of bij een langstlevende echtgenoot zonder testament, kan een bank minder eisen stellen. Elke bank hanteert daarvoor eigen voorwaarden en eigen grenzen, dus vraag dat na voordat u een notaris inschakelt. Is in het testament een executeur benoemd, dan kan voor een deel van de handelingen een verklaring van executele volstaan. Ook dat bespreekt u met de notaris.

Zodra er onroerend goed in de nalatenschap zit, verandert dat. De erfgenamen worden na het overlijden weliswaar eigenaar, maar de tenaamstelling in het Kadaster wordt niet vanzelf bijgewerkt. Wilt u het pand verkopen, dan moet de notaris bij de overdracht kunnen aantonen dat de verkopers de bevoegde erfgenamen zijn. Daarvoor gebruikt hij de verklaring van erfrecht. Wilt u het pand aanhouden en op naam van één erfgenaam zetten, dan is een verdelingsakte nodig, en ook daarvoor moet eerst vaststaan wie de erfgenamen zijn.

Bij een verhuurd pand komt daar iets bij. De huurovereenkomst loopt na het overlijden in beginsel gewoon door, nu met de gezamenlijke erfgenamen als verhuurder. De huurder betaalt op de rekening die hij kent. Om bij dat geld te komen, de huurder een nieuw rekeningnummer te geven of een verzekering aan te passen, heeft u meestal de verklaring nodig. Hetzelfde geldt voor een lopende hypotheek. De bank wil weten met wie zij over die lening spreekt.

Wat de Belastingdienst vraagt

De aangifte erfbelasting is een aparte stap naast de verklaring van erfrecht. Hoe die aangifte werkt en welke stukken u daarvoor nodig heeft, kunt u nakijken bij de Belastingdienst. Over de erfbelasting zelf doet dit artikel geen uitspraak. Of de Belastingdienst bij de aangifte om de notariële verklaring vraagt, controleert u het beste bij de Belastingdienst zelf of bij uw notaris. Of u erfbelasting verschuldigd bent en hoeveel, hangt in het algemeen samen met uw relatie tot de overledene en de omvang van de nalatenschap. De regels hiervoor staan bij de Belastingdienst. Laat u dat berekenen door de notaris of een belastingadviseur, zeker bij een pand met een huurder erin. Hoe een verhuurde woning voor de erfbelasting wordt gewaardeerd, laat u beter aan een deskundige over.

Wat het kost en hoelang het duurt

De kosten hangen af van de notaris en van de complexiteit. Een nalatenschap met één erfgenaam en geen testament is snel afgehandeld. Een nalatenschap met meerdere erfgenamen in verschillende landen, een oud testament en een erfgenaam die niet reageert, kost meer uren. Vraag daarom vooraf een offerte bij twee of drie notarissen. Noem daarbij het aantal erfgenamen en of er onroerend goed in de nalatenschap zit. Dan kan de notaris de prijs beter inschatten.

De doorlooptijd hangt af van de notaris en van de erfgenamen. De notaris vraagt van iedere erfgenaam een verklaring over de aanvaarding, en doorgaans ook een legitimatie en een handtekening. Zolang één erfgenaam niet reageert, ligt het dossier stil.

Wat u in de tussentijd wel kunt doen

Ook zonder verklaring kunt u de nalatenschap in kaart brengen. Vraag het eigendomsbewijs en de hypotheekgegevens op. Verzamel de huurovereenkomst, de laatste huurverhoging en de contactgegevens van de huurder. Laat de opstalverzekering doorlopen en informeer de verzekeraar over het overlijden. Betaal geen grote rekeningen uit eigen zak en verkoop niets uit de nalatenschap voordat u weet of u zuiver of beneficiair aanvaardt. Wie zich als erfgenaam gedraagt, kan daarmee in sommige gevallen onbedoeld zuiver aanvaarden. Wat u wel en niet kunt doen zonder dat risico, bespreekt u het beste vooraf met de notaris.

Bedenk in deze weken ook wat u met het pand wilt. Aanhouden betekent samen verhuren met de andere erfgenamen, met alles wat daarbij hoort. Verkopen betekent één keer afrekenen en klaar. Die keuze hoeft niet te wachten op de verklaring, maar de uitvoering wel.

Van verklaring naar verkoop

Is de verklaring er, dan kan de notaris de overdracht voorbereiden. Verkoopt u een verhuurd pand aan een koper die het pand met huurder overneemt, dan blijft de huurovereenkomst in beginsel bestaan. De huurder hoeft niet te vertrekken en u hoeft geen openbare bezichtigingen te organiseren. Een rechtstreekse verkoop aan een partij die verhuurde woningen koopt, kan daardoor een overzichtelijke route zijn.

Overweegt u die route, dan kunt u het pand aanmelden met de gegevens die u nu al heeft: adres, huurprijs en de stand van de nalatenschap. Een medewerker beoordeelt of het pand past en of een gesprek zinvol is. U ontvangt een indicatie op basis van de stukken, en pas daarna een voorstel. De overdracht zelf kan pas plaatsvinden als de verklaring van erfrecht er is.