Hoe lang duurt een verklaring van erfrecht?

Wat de notaris moet uitzoeken

De doorlooptijd bestaat uit vier stappen die na elkaar komen. Elke stap heeft een eigen vertrager.

De notaris begint bij het Centraal Testamentenregister. Daar staat of de overledene een testament heeft laten opmaken en bij welke notaris. Die raadpleging is digitaal en kost weinig tijd. Het testament zelf moet daarna worden opgevraagd bij de notaris die het bewaart. Dat is de eerste plek waar dagen verstrijken.

Daarna stelt de notaris de erfgenamen vast. Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht: in beginsel de partner en de kinderen, en als die er niet zijn steeds verder de familie in. De notaris controleert dit via de Basisregistratie Personen. Zodra er een erfgenaam is overleden, geëmigreerd of onbekend, begint stamboomonderzoek. Dat is de variant die maanden duurt.

Dan moet elke erfgenaam kiezen: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Beneficiair aanvaarden en verwerpen lopen via een verklaring bij de rechtbank. Dat is een aparte stap die extra tijd kan kosten. Minderjarige erfgenamen aanvaarden in beginsel beneficiair, wat betekent dat de wettelijk vertegenwoordiger mee moet tekenen en de kantonrechter soms in beeld komt.

Tot slot legt de notaris vast wie mag handelen. Is er een executeur benoemd, dan kan de notaris meestal een verklaring van executele afgeven. Die is vaak eerder klaar, omdat niet alle erfgenamen hoeven te tekenen. Is er geen executeur, dan handelen de erfgenamen gezamenlijk, of geven zij een volmacht aan één van hen.

Waarom het zo lang kan duren

In de praktijk zit de vertraging vaak bij één persoon. Een erfgenaam die niet reageert, in het buitenland woont of het niet eens is met de rest. Handtekeningen uit het buitenland moeten vaak worden gelegaliseerd of van een apostille voorzien. Elk document dat ontbreekt, kost een volledige ronde: de notaris vraagt, wacht, ontvangt, controleert en vraagt zo nodig opnieuw.

De tweede oorzaak is minder zichtbaar. De notaris verklaart onder eigen verantwoordelijkheid wie de erfgenamen zijn. Een fout heeft gevolgen voor de bank, het Kadaster en de koper van het pand. Een zorgvuldige notaris tekent daarom pas als alles sluit. Dat is geen traagheid, maar de reden dat de verklaring iets waard is.

Wat u zelf kunt doen om tijd te winnen is concreet. Lever bij de eerste afspraak de akte van overlijden, een lijst van alle erfgenamen met adres en e-mailadres, kopieën van hun legitimatiebewijzen en het testament als u dat kent. Spreek af dat iedereen dezelfde notaris gebruikt. Overweeg een volmacht aan één erfgenaam, zodat niet elk stuk langs iedereen hoeft.

Wat de bank ermee doet

Na een overlijdensmelding blokkeert de bank in de regel de rekeningen die alleen op naam van de overledene staan. Of de bank een verklaring van erfrecht eist, hangt af van de bank en het saldo. Sommige banken geven kleine tegoeden vrij op vertoon van de akte van overlijden en een eigen formulier. Boven hun eigen grens vragen zij de verklaring. Die grens verschilt per bank, dus bel vooraf.

Voor een verhuurd pand heeft dat een direct gevolg. De huurder blijft in beginsel betalen op de rekening van de overledene, en die rekening is geblokkeerd. De huur komt binnen, maar u kunt er niet bij. Loopt er een hypotheek of een incasso voor de VvE, controleer dan bij de bank of die betalingen doorgaan. Een mislukte incasso op een nalatenschap is vervelend, maar te voorkomen.

Wat het kost

Notarissen bepalen hun eigen tarief. De prijs stijgt met het aantal erfgenamen, een testament dat uitleg vraagt, erfgenamen in het buitenland en elke verklaring die via de rechtbank moet. Vraag daarom een offerte met een omschrijving van wat erin zit en wat meerwerk is. De kosten komen doorgaans ten laste van de nalatenschap, niet van de erfgenaam die de opdracht geeft.

Wat er na de verklaring gebeurt

Met de verklaring van erfrecht deblokkeert de bank de rekeningen. De erfgenamen kunnen de huur laten overmaken naar een rekening op eigen naam en de huurder daarover informeren. De huurovereenkomst loopt in beginsel door; de erfgenamen zijn de verhuurder geworden.

Het pand staat bij het Kadaster nog op naam van de overledene. Dat blijft in beginsel zo tot de erfgenamen de verklaring van erfrecht laten inschrijven, of tot het pand aan een koper wordt geleverd. Voor een verkoop is de verklaring in de praktijk meestal nodig. De notaris die de levering verzorgt, moet kunnen vaststellen dat de mensen die tekenen daartoe bevoegd zijn. Zonder verklaring van erfrecht, of een ander bewijs van bevoegdheid zoals een verklaring van executele, kan de leveringsakte in beginsel niet passeren.

Verkopen terwijl u wacht

De wachttijd hoeft geen verloren tijd te zijn. Alles wat vóór de levering komt, kunt u voorbereiden. Verzamel het huurcontract, de laatste huurverhoging, de servicekostenafrekening, de VvE-stukken en wat bekend is over de bouwkundige staat. Laat het pand beoordelen en voer het gesprek met een koper. Een koopovereenkomst is in beginsel mogelijk voordat de verklaring er is, maar teken die pas als alle erfgenamen achter de verkoop staan. Een handtekening die u niet kunt waarmaken, levert geen verkoop op en kan, afhankelijk van wat in de koopakte staat, een boete opleveren.

Spreek met een koper af dat de levering pas wordt ingepland zodra de verklaring er is, en niet andersom. Zo ligt de druk niet bij de erfgenamen die op de notaris wachten, maar bij het dossier.

Erft u een verhuurd pand of beleggingspand en overweegt u het niet aan te houden? Laat het pand dan beoordelen terwijl de notaris zijn werk doet. U beschrijft het adres, de huur en de staat, en ontvangt een vrijblijvende eerste beoordeling waarmee u met de andere erfgenamen kunt beslissen. Dat verplicht u tot niets.