De executeur en de verkoop van de woning: wat hij alleen mag
De vraag "mag de executeur het huis verkopen" heeft geen ja of nee als antwoord. Het antwoord hangt af van twee dingen: welk soort executeur het testament heeft benoemd, en waarvoor de verkoop dient. Heeft u die twee punten scherp, dan weet u waar u staat. Wie ze door elkaar haalt, komt bij de notaris tot stilstand.

Kijk niet naar de titel, kijk naar de taak
Het woord "executeur" zegt op zichzelf weinig. In de notariële praktijk worden drie varianten onderscheiden, vaak aangeduid met sterren. Die sterren staan niet in de wet; het is vaktaal.
De executeur met één ster regelt alleen de uitvaart. Hij heeft in beginsel geen zeggenschap over de woning.
De executeur met twee sterren beheert de nalatenschap en betaalt de schulden. Dit is de standaardvorm die de wet als uitgangspunt neemt. Hij mag goederen te gelde maken, maar alleen voor zover dat nodig is om schulden te voldoen; die begrenzing volgt uit de wettelijke regeling van het executeurschap. De woning valt daaronder als de rest van het vermogen niet toereikend is.
De executeur met drie sterren is daarnaast afwikkelingsbewindvoerder. Het testament geeft hem dan de bevoegdheid om de nalatenschap ook te verdelen. Deze variant kan de woning in beginsel zelfstandig verkopen en leveren, ook als er geen schulden zijn die dat nodig maken. Het testament bepaalt de precieze reikwijdte, en daar zit het verschil tussen twee testamenten die op het oog hetzelfde lijken.
Wilt u weten wat een executeur mag, lees dan eerst het testament.
Meer daarover staat bij Vastgoed verkopen of aanhouden?
Verkopen mag, maar niet om te verdelen
De tweesterrenexecuteur mag de woning verkopen als de schulden van de nalatenschap dat vragen. Denk aan een hypotheek die doorloopt, openstaande rekeningen of legaten die in geld moeten worden uitgekeerd.
Wat hij in beginsel niet mag, is de woning verkopen omdat de erfgenamen dan makkelijker kunnen verdelen. Verdelen is geen taak van de gewone executeur. Zodra de schulden zijn betaald, ligt de beslissing over de woning weer bij de gezamenlijke erfgenamen. Zij hebben dan het recht om te verkopen, of om het pand aan te houden. De hoofdregel is dus: de gezamenlijke erfgenamen beslissen over de verkoop, tenzij het testament een executeur-afwikkelingsbewindvoerder heeft benoemd.
Ook binnen zijn bevoegdheid staat de executeur niet helemaal vrij. De wet vraagt dat hij, zo mogelijk, met de erfgenamen overlegt over welke goederen hij verkoopt en op welke manier. Zijn de erfgenamen het niet eens, dan kunnen zij de kantonrechter vragen te beslissen. Het testament kan hiervan afwijken.
De executeur mag zichzelf niet bevoordelen. Een verkoop aan een familielid onder de marktwaarde, zonder dat de erfgenamen dat weten, is het soort handeling waarvoor de kantonrechter een executeur kan ontslaan. Hij legt aan het eind rekening en verantwoording af, en de erfgenamen kunnen tussentijds inlichtingen vragen.
De notaris vraagt vaak toch om handtekeningen
Hier ontstaat de meeste verwarring. Een executeur die bevoegd is, komt bij de levering toch vaak de vraag tegen of de erfgenamen willen meetekenen.
De reden is praktisch. De notaris moet bij de levering vaststellen dat de verkoop binnen de bevoegdheid van de executeur valt. Bij een tweesterrenexecuteur betekent dat: is de verkoop echt nodig voor de schulden? Dat is een beoordeling die de notaris niet altijd zelf kan maken. Dan is het veiliger om de erfgenamen te laten meetekenen, ook als dat strikt genomen niet hoeft.
Bij een executeur-afwikkelingsbewindvoerder ligt dat anders. Die kan meestal zonder handtekeningen van de erfgenamen leveren, omdat zijn bevoegdheid uit het testament zelf volgt. De notaris wil dan wel de verklaring van executele zien waarin die bevoegdheid staat.
Voor u als koper of verkoper betekent dit: vraag vroeg in het traject welke stukken de notaris nodig heeft. Een discussie over handtekeningen op de dag van levering kan de levering ophouden.
Beneficiair aanvaard? Dan kan de executeur zijn rol verliezen
Erfgenamen die niet zeker weten of de nalatenschap positief is, aanvaarden vaak beneficiair. Dat heeft een gevolg voor de executeur.
Bij beneficiaire aanvaarding moet de nalatenschap in beginsel worden vereffend. De executeur kan dat alleen voorkomen door te verklaren dat de goederen van de nalatenschap ruimschoots toereikend zijn om alle schulden te voldoen. Kan hij die verklaring niet afleggen, dan kan zijn taak eindigen en nemen de erfgenamen in beginsel als vereffenaars het over. De verkoop van de woning loopt dan via de regels van de vereffening, en niet meer via de executeur.
Wie een woning uit een nalatenschap wil verkopen, doet er dus goed aan eerst vast te stellen of de erfgenamen zuiver of beneficiair hebben aanvaard.
Een verhuurde woning in de nalatenschap
Voor eigenaren van beleggingspanden speelt nog iets. Overlijdt een verhuurder, dan blijft de huurovereenkomst in beginsel bestaan. De erfgenamen worden verhuurder. De executeur beheert: hij int de huur, betaalt het onderhoud en houdt de administratie bij tot de nalatenschap is afgewikkeld.
Verkoopt de executeur het pand, dan gaat de huurder mee. De koper wordt de nieuwe verhuurder onder dezelfde voorwaarden. Dat maakt de kring van kopers anders dan bij een lege woning: niet iedere koper wil een pand met een zittende huurder. Een koper die gewend is aan verhuurde objecten kijkt naar de huurstroom en het huurcontract, niet naar de lege-waarde.
Als de eigenaar nog leeft
Een veelgestelde vraag is hoe u het huis van een ouder met dementie kunt verkopen. Daar heeft de executeur geen rol in. Een executeur bestaat pas na overlijden.
Zolang de eigenaar leeft, komt het aan op een levenstestament met een volmacht, of op een bewind dat via de kantonrechter is ingesteld. Een bewindvoerder heeft voor de verkoop van een woning meestal een machtiging van de kantonrechter nodig. Een gevolmachtigde uit een levenstestament heeft die machtiging in beginsel niet nodig, tenzij de volmacht dat uitsluit. De notaris beoordeelt daarbij wel zelfstandig of de volmacht gebruikt mag worden, en kan zijn medewerking weigeren. Ook hier geldt: lees eerst het document.
Wat het executeurschap kost
Executeur zijn is werk. U bent aansprakelijk voor fouten in het beheer, u moet verantwoording afleggen en u zit tussen erfgenamen die niet altijd hetzelfde willen. Daar staat een beloning tegenover. De wet kent een standaardloon dat wordt berekend als een vast percentage van het vermogen op de sterfdag, tenzij het testament een ander bedrag noemt; hoe hoog dat percentage is, staat in de wettelijke regeling van het executeurschap en kan de notaris u vertellen. Veel testamenten doen dat.
Wie als executeur een woning moet verkopen om de schulden te betalen, wil vooral weten wat het pand in de huidige staat waard is. Beheert u als executeur of erfgenaam een verhuurde woning die verkocht moet worden om de nalatenschap af te wikkelen, dan kunt u het pand vrijblijvend voorleggen. U krijgt dan een vrijblijvende eerste beoordeling van het object en de huursituatie. Die beoordeling doet een mens, zonder openbare bezichtigingen en zonder verplichting om verder te gaan. Welke kosten voor u gelden, hangt af van wat u met ons afspreekt; dat hoort u vooraf, voordat u iets hoeft te beslissen.
Verder lezen
Wilt u weten wat het pand nu waard is?
Begin met één adres. Bij meerdere panden kijken wij naar het geheel en naar de volgorde.