Erven en overdrachtsbelasting: wanneer de vraag speelt en wie hem beantwoordt
Wie een woning of beleggingspand erft, krijgt vaak als eerste de vraag: moet ik hierover overdrachtsbelasting betalen? Het antwoord hangt af van de manier waarop u de woning verkrijgt: rechtstreeks uit de nalatenschap, bij een verdeling onder erfgenamen, of via een koop of schenking. Welke verkrijgingen de wet buiten de overdrachtsbelasting houdt, kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl. Het interessante zit in de momenten waarop erfgenamen zelf keuzes maken. Verdelen, uitkopen, doorverkopen of het pand aanhouden: bij elk van die stappen komt de vraag opnieuw op, en het antwoord kan per stap verschillen. Dit artikel zet op een rij welke vragen er spelen en waar u het antwoord vindt, als algemene context, niet als advies. Belastingregels wijzigen, de actuele tarieven en bedragen kunt u nakijken bij de Belastingdienst, en uw notaris of adviseur beoordeelt hoe de regels in uw situatie uitpakken.

Erven en overdrachtsbelasting: wat de wet regelt
Overdrachtsbelasting is een belasting op het verkrijgen van onroerend goed. De Wet op belastingen van rechtsverkeer bevat een opsomming van verkrijgingen die buiten deze belasting blijven. Of een verkrijging krachtens erfrecht daaronder valt, is de eerste vraag die uw notaris voor uw dossier beantwoordt; de tekst van de wet kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl. De Belastingdienst zet op zijn site op een rij in welke situaties u geen overdrachtsbelasting betaalt en wanneer u aangifte moet doen. Erven en verdelen onder erfgenamen worden daar als situaties beschreven. Of het daarbij gaat om een vrijstelling waarvoor u iets moet aanvragen of om een verkrijging die de wet niet als belastbaar feit aanmerkt, en of u aangifte moet doen, kunt u op diezelfde plek nakijken.
Wie precies als verkrijger krachtens erfrecht geldt, hangt af van de manier van verkrijgen: als erfgenaam op grond van de wet of een testament, of als legataris die een specifieke woning krijgt nagelaten zonder zelf erfgenaam te zijn. Of dat onderscheid voor de overdrachtsbelasting uitmaakt, en wat het betekent als tegenover de woning een inbreng van de waarde staat, beoordeelt de notaris aan de hand van het testament. De wettelijke regels kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl.
Wat u in de meeste gevallen nodig heeft, is een verklaring van erfrecht van de notaris. Daarmee kan de woning bij het Kadaster op naam van de erfgenamen worden ingeschreven; hoe dat werkt en wat het kost, kunt u nakijken bij het Kadaster. Daarnaast rekent de notaris kosten voor de verklaring. Welke kosten in totaal bij deze stap horen, en of daar belasting bij zit, vraagt u vooraf aan de notaris.
Meer daarover staat bij Vastgoed verkopen met meerdere erfgenamen.
Verdeling onder erfgenamen: hoe de wet dit behandelt
Bij meerdere erfgenamen is de woning eerst gezamenlijk bezit. Neemt één van hen het pand over, dan kan dat worden vormgegeven als een verdeling van de nalatenschap. De erfgenaam die het pand op naam krijgt, betaalt de anderen hun aandeel uit, of krijgt een schuld wegens overbedeling. Hoe de wet een verdeling onder erfgenamen behandelt voor de overdrachtsbelasting, kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl en bij de Belastingdienst. Of de overname in uw geval als verdeling of als koop geldt, stelt de notaris vast aan de hand van de akte, en dat onderscheid bepaalt de fiscale uitkomst.
Hier verdient de vorm dus extra aandacht. Of de erfgenamen de woning verdelen of eerst formeel aan één van hen verkopen, is een verschil dat de notaris moet beoordelen en dat gevolgen kan hebben voor de overdrachtsbelasting. Bespreek daarom vooraf met de notaris hoe de akte wordt opgesteld en vraag hoe die vorm voor de overdrachtsbelasting uitpakt.
Een tweede aandachtspunt is de wettelijke verdeling. Overlijdt een ouder en is er een langstlevende partner, dan kan de wettelijke verdeling van toepassing zijn. Wie in dat geval de bezittingen krijgt en wat de kinderen krijgen, kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl; de notaris ziet aan het testament of dit voor u speelt. Draagt de langstlevende de woning later bij leven over aan een kind, bijvoorbeeld om een vordering af te lossen, dan is dat een andere rechtshandeling dan de verdeling van de nalatenschap. Of daarbij overdrachtsbelasting aan de orde is en welke regelingen dan een rol kunnen spelen, kunt u nakijken bij de Belastingdienst. Laat dit vooraf uitzoeken, want de uitkomst hangt af van hoe de overdracht precies wordt vormgegeven.
Wanneer overdrachtsbelasting wél in beeld komt
Er zijn drie situaties rond een erfenis die in de praktijk vaak voorkomen en waarin de vraag naar overdrachtsbelasting opnieuw opkomt. Tarieven en vrijstellingen wijzigen. Welke gelden, kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl en bij de Belastingdienst.
De eerste is een koop uit de nalatenschap door iemand die geen erfgenaam is. Denk aan een kleinkind, een partner van een van de kinderen, of een derde die het pand wil overnemen, voor zover die persoon niet zelf erfgenaam blijkt te zijn. Of dit voor de koper een belastbare verkrijging is en welk tarief dan geldt, hangt onder meer af van de vraag of de koper de woning zelf als hoofdverblijf gaat bewonen, of het om een woning of een ander soort pand gaat, zoals een winkelpand, en of een vrijstelling van toepassing is. Per 1 januari 2026 is via het Belastingplan 2025 een wijziging in de tarieven doorgevoerd; dat plan kunt u nakijken bij wetten.overheid.nl. Welk tarief sindsdien voor welk soort pand en welk gebruik geldt, en welk tarief in uw situatie van toepassing is, kunt u nakijken bij de Belastingdienst.
De tweede is de doorverkoop. Verkopen de erfgenamen de geërfde woning aan een derde, dan is de vraag wie de overdrachtsbelasting verschuldigd is en of er een vrijstelling geldt. Dat kunt u nakijken bij de Belastingdienst. Wat koper en verkoper daarnaast onderling afspreken over de kosten, staat in de koopovereenkomst; 'kosten koper' is daarvoor de gangbare term. Houd er rekening mee dat een belegger de kosten die hij bovenop de koopsom kwijt is, meeneemt in zijn rekensom; vraag een koper hoe hij dat in zijn bod verwerkt.
De derde is de schenking bij leven. Sommige eigenaren overwegen een pand al vóór hun overlijden aan een kind over te dragen. Of een schenking van onroerend goed voor de overdrachtsbelasting anders wordt behandeld dan een verkrijging krachtens erfrecht, en hoe overdrachtsbelasting en schenkbelasting bij een schenking op elkaar inwerken, kunt u nakijken bij de Belastingdienst, die daarover een aparte pagina over verrekening heeft. Wie hierover nadenkt, doet er goed aan beide routes, schenken bij leven en nalaten, naast elkaar te laten doorrekenen door een adviseur. De netto uitkomst hangt af van de waarde, de vrijstellingen en het moment.
Overdrachtsbelasting of erfbelasting: het verschil
De verwarring tussen overdrachtsbelasting en erfbelasting is begrijpelijk. Beide kunnen bij dezelfde woning spelen, maar ze gaan over verschillende vragen: overdrachtsbelasting over het verkrijgen van onroerend goed, erfbelasting over wat u uit een nalatenschap ontvangt. Bij een erfenis is de erfbelasting de belasting die u als eerste moet nakijken. Of u erfbelasting verschuldigd bent, over welke waarde en na welke vrijstelling, hangt af van uw relatie tot de overledene en van de omvang van wat u erft. Hoe dat wordt berekend en welke vrijstelling voor u geldt, kunt u nakijken bij de Belastingdienst.
Het tarief en de vrijstelling hangen af van de groep waarin u als verkrijger valt: partner, kind, kleinkind of overige verkrijger, zoals een broer, zus of vriend. De tarieven, schijven en vrijstellingen kunnen jaarlijks wijzigen. De bedragen voor het jaar van overlijden kunt u nakijken bij de Belastingdienst.
Welke waarde voor de erfbelasting geldt bij een woning, of dat de WOZ-waarde is en of u daarbij een keuze heeft tussen verschillende jaren, kunt u nakijken bij de Belastingdienst. Vraag de notaris of adviseur welke waarde in uw aangifte de gunstigste uitkomst geeft; bij een dalende markt is dat een relevante vraag. De aangifte erfbelasting is aan een termijn gebonden. Welke termijn voor u geldt en hoe u uitstel vraagt, kunt u nakijken bij de Belastingdienst.
Een verhuurd pand erven: wat het verschil maakt
Voor eigenaren van beleggingspanden is er een bijzonderheid. Of een woning die verhuurd is met huurbescherming voor de erfbelasting anders wordt gewaardeerd dan een leegstaande woning, is de eerste vraag die uw adviseur beantwoordt. De regeling die daarbij een rol kan spelen, heet de leegwaarderatio: een waardering die wordt afgeleid van de verhouding tussen de jaarhuur en de WOZ-waarde. Of die regeling op uw pand van toepassing is, welk percentage dan geldt en welke uitzonderingen er zijn, hangt af van het huurcontract, de huurbescherming, de verhouding tot de huurder en het jaar van overlijden. De regels, de actuele tabel en de voorwaarden kunt u nakijken bij de Belastingdienst.
Als die regeling van toepassing is, werkt dat twee kanten op. De waarde waarover u erfbelasting betaalt kan dan anders uitvallen dan bij een leegstaande woning; hoe dat voor uw pand uitpakt, laat u narekenen. Maar de werkelijke verkoopwaarde van een verhuurd pand ligt vaak ook lager, omdat een koper de huurder overneemt en de huur niet vrij kan bepalen. Wie het pand aanhoudt, krijgt daarnaast de vraag hoe het pand jaarlijks in de belasting op vermogen wordt betrokken. Of en hoe dat in uw situatie speelt, hangt af van wie het pand op naam heeft, hoe het wordt gebruikt en uw eigen belastingpositie; de regels kunt u nakijken bij de Belastingdienst. Hoe die voor verhuurd vastgoed uitpakt, is een vraag voor uw adviseur.
Wat u het beste kunt doen als u een pand erft
De eerste stap is niet fiscaal maar praktisch: regel de verklaring van erfrecht en breng in kaart wie er erft en wat er in het testament staat. Pas daarna is er iets te beslissen. Er zijn drie hoofdroutes.
U gaat er zelf wonen. Dan neemt u de woning over van de andere erfgenamen. Of dat als verdeling wordt vormgegeven en hoe dat voor de overdrachtsbelasting uitpakt, is de vraag die u de notaris stelt, zoals hierboven beschreven. Of de hypotheek van de overledene op uw naam kan worden voortgezet, is niet vanzelfsprekend. Bespreek met de hypotheekverstrekker of dat kan, of regel financiering apart. Dat geldt ook als u de andere erfgenamen moet uitkopen.
U houdt het pand aan als belegging. Dat kan alleen als alle erfgenamen dat willen, of als één van hen de anderen uitkoopt. Reken dan het rendement na aftrek van onderhoud, beheer en eventuele belasting op vermogen door, en niet alleen de huurinkomsten. Een geërfd pand met een oud huurcontract levert vaak minder op dan de WOZ-waarde doet vermoeden.
U verkoopt. Dat is voor veel erfgenamen de rustigste uitkomst, vooral als er meerdere erfgenamen zijn die het niet eens worden over aanhouden. Bij een leegstaande woning is de gewone verkoop via een makelaar een logische route. Bij een verhuurde woning ligt dat anders. Een particuliere koper wil er doorgaans zelf wonen, en wat een koper met een zittende huurder kan, wordt bepaald door het huurrecht; dat is een vraag voor de notaris of een jurist. De koper van een verhuurd pand is daarom meestal een belegger, en die kijkt naar huurstroom, contract en onderhoudsstaat.
Wat u beter niet doet: verkopen voordat de nalatenschap is afgewikkeld en de verdeling vaststaat. Wie bevoegd is om te leveren en vanaf welk moment, stelt de notaris vast. En laat u niet opjagen door de aangiftetermijn. Die termijn hoort bij de aangifte erfbelasting; of en wanneer u verkoopt, is een aparte beslissing.
Vragen die u de notaris stelt
Neem deze punten mee naar het gesprek, dan voorkomt u de duurste misverstanden.
- Wordt de overname door één erfgenaam vastgelegd als verdeling en niet als koop, en wat betekent die vorm voor de overdrachtsbelasting?
- Moet ik voor mijn verkrijging aangifte overdrachtsbelasting doen?
- Is er sprake van een wettelijke verdeling, en wat betekent dat voor een latere overdracht aan een kind?
- Welke waarde geldt voor de erfbelasting, en heb ik daarin een keuze?
- Is het pand verhuurd met huurbescherming, en speelt de leegwaarderatio dan een rol?
- Loopt de hypotheek door, en wat gebeurt er bij verkoop met een eventuele boeterente?
Als verkopen de uitkomst is
Wie een verhuurde woning of een beleggingspand erft en besluit te verkopen, hoeft niet per se de openbare markt op. Een rechtstreekse verkoop aan een partij die verhuurd vastgoed koopt, kan een rustiger route zijn. Wij zetten uw pand niet openbaar te koop en organiseren geen openbare bezichtigingsrondes met particuliere kopers, omdat wij uw object eerst voor eigen aankoop beoordelen. En u heeft te maken met een koper die begrijpt wat een zittende huurder betekent. Wij kopen niet elk object. Past het niet, dan zeggen wij dat. Een bod komt van een mens, niet van een formule. Wilt u weten of uw geërfde pand in aanmerking komt, dan kunt u het vrijblijvend aanmelden. U ontvangt een vrijblijvende eerste beoordeling en kunt daarna zelf beslissen of u verder wilt.
Verder lezen
Wilt u weten wat het pand nu waard is?
Begin met één adres. Bij meerdere panden kijken wij naar het geheel en naar de volgorde.